بیرجند،شهر فرهنگ و ادب

مدیریت مسئول محترم هفته نامه وزین و فاخر نو اندیش،جناب آقای زاهدی پور

سلام علیکم،

برخود واجب دانستم به عنوان عضو کوچکی از خانواده بزرگ دوستداران فرهنگ و هنراصیل شهرستان بیرجند از زحمات بی دریغ و بی منت حضرتعالی و تحریریه محترم نو اندیش که دلسوزانه و با کارشناسی دقیق در جهت تنویر شکوه و جلال فرهنگ و ادب فاخر این منطقه از خراسان گام برمی دارید تشکر و قدردانی نمایم.همچنین از لطف و کرم حضرتعالی نسبت به بنده که موجب دلگرمی و امیدواری شد صمیمانه سپاسگزارم.امیدوارم مثل همیشه موفق و سربلند باشید.

امین فولادی - ۳۰ دی ۱۳۸۶

السلام علی الارواح التی حلت بفنائک علیکم منی جمیعا سلام الله ابدا ما بقیت و بقی ا للیل و النهار ....

در اینجا چند اثر مهم و شاخص از دوره های مختلف تاریخی مورد بررسی قرار می گیرند.سعی شده تصویری ازهر کدام وهمچنین موقعییت اثر هم گنجانده شود تا از این طریق دوستان علاقمند از نزدیک بتوانند با آن آشنا شوند.
قلعه پايين شهر
موقعيت : بيرجند – خيابان جمهوري دوره صفوي
اين قلعه بر فراز تپه اي مشرف به بافت قديم بيرجند در منتهي اليه غرب بافت قديم بيرجند قرار دارد . قلعه داراي چهار برج مدور در چهار گوشه و حصاري بلند در چهار ضلع مي باشد . مصالح بنا از خشت و چينه مي باشد كه در بعضي نقاط از آجر نيز بطور محدود استفاده شده است . فضاهاي داخلي قلعه در گذشته به منظور كشاورزي به طور كامل منهدم شده است . با توجه به سابقه شهر بيرجند و بعضي مدارك بدست آمده قدمت بناي فعلي قلعه به دوره صفويه بر مي گردد.

مدرسه شوكتيه
موقعيت : خيابان شهيد منتظري ( خاكي ) دوره قاجار
مدرسه شوكتيه در داخل بافت تاريخي شهربيرجند قرار دارد. اين بنا تك ايواني بوده و داراي بخشهاي مختلفي مي باشد . سر در ورودي بنا داراي طاق جناقي با تزيينات مقرنس مي باشد. هشتي ،‌دهليز ،‌ايوان رفيع ، حياط ،‌حجره هاي دور تا دور حياط ،‌شاه نشين و حمام از متعلقات اين بنا است. اين بنا داراي دو ورودي در ضلع جنوب و ورودي دوم در ضلع غرب بنا قرار دارد. اين بنا در سال 1312 ه.ق به منظور برگزاري مراسم عزاداري ماه محرم ساخته شده و در سال 1326 ه.ق اولين مدرسه جديد بيرجند در آن تاسيس شده است.

مجموع باغ و امارت اكبريه
موقعيت : بيرجند – انتهاي خيابان معلم دوره زنديه – قاجار
اين مجموعه شامل باغ ،‌عمارات ، سر در ورودي ، اصطبل ،‌حمام ، خمخانه ،‌بخش اداري ، تالار تشريفات ،‌استخر و غيره مي باشد . قديمي ترين بخش از شرق مجموعه قرار داد بناي شوكت الملك است كه از در زمان شوكت الملك دردو طبقه ساخته شده است، اين قسمت اكنون به كتابخانه و حوزه پژوهشي و معاونت گردشگري ميراث فرهنگي بيرجند اختصاص داده شده است.
بخش مركزي از لحاظ معماري جالب ترين بخش مجموعه است در دو طبقه ساخته شده كه اكنون به عنوان موزه هاي باستان شناسي و مردم شناسي استفاده مي شود . اين بخش داراي ميانخانه ، تالار آيينه ، ايوان ستون دار و اطاق هاي متعدد است . اين قسمت از لحاظ تزيينات نيز جذابترين بخش است. بطور يكه داراي تزيينات مقرنس ،‌گچبري و آيينه كاري در داخل و آجر كاري نماي خارجي بنا مي باشد. آخرين بخش كه بعنوان بخش اداري ساخته شده درغرب مجموعه قرار دارد و شامل يك راهرو طويل با اطاقهايي در دو طرف است.

باغ و عمارت رحيم آباد
موقعيت : بيرجند – انتهاي خيابان مدرس دوره قاجاريه
باغ و عمارت رحيم آباد دار الحكومه اسماعيل خان شوكت الملك در حدود سال 1315 ه.ق بوده است. مجموعه رحيم آباد داراي باغ ، انبار ، بناي ورودي ،‌استخر و غيره عمارت اصلي مي باشد . ويژگي مهم اين بنا تزيينات زيباي آن است كه شامل آيينه كاريها و گچبريهاي بسيار زيبايي با نقش سرديس حيوانات ،‌گل و گياه و نقوش اسليمي است.

قلعه تاريخي فورگ
موقعيت : روستاي فورگ دوره اسلامي
قلعه تاريخي فورگ در روستاي فورگ از توابع بخش مركزي شهرستان در ميان ودر فاصله 80كيلومتري شرق بيرجند واقع شده است.
اين قلعه در زمان نادرشاه افشار و بوسيله ميرزا بقاخان حاكم منطقه و پس از فوت وي توسط پسرش ميرزا رفيع خان بازسازي شده است.
با توجه به آثار و بقاياي معماري داخل قلعه چنين استنباط مي شود كه قلعه مزبور در چند مرحله بازسازي شده و بر وسعت آن افزوده شده است،‌آخرين مرحله معماري آن مربوط به دوره افشاريه است كه حصار فعلي قلعه و هشت برج مدور آن يادگار از اين دوره مي باشد. مصالح مورد استفاده در ساختمان قلعه سنگ و ملات مي باشد.

حسينيه و مدرسه نواب
موقعيت : بيرجند – ميدان چهاردرخت دوره صفوي
اين حسينيه در زمان شاه عباس صفوي به فرمان امير زاده خاتون مقلب به بي بي نواب ساخته شده است. تاريخ تاريخ 1001 ه.ق موجود در كتيبه سر در ورودي سال ساخت آنرا نشان مي دهد. اين بنا به صورت دو ايواني ساخته شده است . سر در ورودي ،‌هشتي ، صحن ، دو ايوان و اطاقها و پنجره هاي متعدد از ويژگي هاي اين بنا است . تزيينات اين بنا شام ل مقرن س كاري ، رسمي بندي ،‌كتيبه هاي گچي و گچبريهاي اسليمي و گل و گياه است.

ارگ كلاه فرنگي
موقعيت : بيرجند – خيابان مطهري دوره زنديه
اين بنا كه در شش طبقه به فرم زيگوارت ساخته شده از بناهاي شاخص بيرجند مي باشد . از شش طبقه بنا ، تنها دو طبقه آن قابل كاربري است و بقيه طبقات تنها به منظور فرم بخشي ساخته شده اند . در مركز بنا حوض خانه با ويژگيهاي معماري جالب توجهي وجود دارد. ورودي اصلي بنا در ضلع جنوبي آن قرار دارد. فضاي حوض خانه از لحاظ تزئينات مهمترين بخش بنا است. تزيينات انبوه مقرنس كاري از جمله ويژگي هاي اين بنا است كه در سقف ديده مي شود . اين بنا محل حكمراني حسام الدوله بوده است و زمان ساخت آن به دوره زنديه بر مي گردد . در حال حاضر استانداري خراسان جنوبي در مجاورت اين بنا قرار دارد.

آرامگاه ابن حسام خوسفي
موقعيت : شهر خوسف دوره صفويه
ابن حسام خوسفي شاعر تواناي قرن نهم هجري در بخش خوسف شهرستان بيرجند مي زيسته است. اين شاعر خوش ذوق كه شغل اصلي او دهقاني مداح اهل بيت و شيعه مذهب بوده است. اين بنا داراي پلان چليپايي شكل و پوشش عرق چين با گنبد كلاه فرنگي مي باشد . از تزيينات اين بنا شامل رسمي بندي در گوشه ها ،‌كتيبه موجود دور تا دور ساقه گنبد و طرح هاي چليپايي پنجره هاي مشبك است.زمان ساخت بنا دوره صفويه است كه در دوره قاجار تغييراتي در آن داده شده است.

بند دره
موقعيت: بيرجند- رشته كوه باقران دوره زنديه
بند تاريخي دره در منطقه كوهستاني از رشته كوههاي باقران در فاصله 8 كيلومتري از شهربيرجند قرار گرفته در زمان حكمراني حشمت الملك در اواخر دوره زنديه احداث شده است. ارتفاع اين سازه آبي 15/5 متر و طول آن برابر با 35 متر است. همچنين گنجايش نگهداري آب در آبگير پشت بند 150000 متر مكعب مي باشد. بند دره مانند بندهاي مشبه با قدرت وزني بوده و علاوه بر آن جهت تقويت ديواره بند،‌پشت بند عظيمي در آن احداث شده است.

سنگ نگاره هاي لاخ مزار كوچ
مجموعه نگاره هاي لاخ مزار در روستاي بيرجند جزو معتبرترين اسناد تاريخي مربوط به جنوب خراسان به شمار مي آيد اين نگاره ها كه بر سطح صحره اي به رنگ سبز مايل به سياه و به ابعاد حدود 5*5 متر ايجاد شده اند.
دوره طولاني پيش از تاريخ تا دوران متاخر اسلامي را در بر مي گيرند. مجموعه نگاره هاي لاخ مزار به 307 موري مي رسد كه شامل نقش انسان ،‌حيوان ،‌گياه ،‌علامت ونشانه ،‌كتيبه هاي پهلوي ،‌اشكاني ، ساساني ،‌كتيبه هاي عربي و كتيبه هاي فارسي مي شود.

ردپاي حيوانات ماقبل تاريخ در بيرجند
موقعيت : حد فاصل روستاهاي روشناوند و چهكند
توسط كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي جنوب خراسان و تائيد مقامات علمي دانشگاه بيرجند ،‌ردپاي حيوانات عظيم البحثه مربوط به 30 تا 50 ميليون سال قبل به روي لايه هاي موسوم به فليش بر روي صخره هاي مربوط به دوران سوم زمين شناسي وبه صورت حفره هاي بيضي شككل مشاهده شده است. اين لايه هادر آغاز توسط لايه ديگر پوشيده شده و به صورت صخره در آمده ،‌ليكن با گذشت زمان عوامل فرسايشي باعث نمايان شدن آنها گرديده است. اين ردپا در سال 1377 كشف شده است.

سنگ نگاره كال جنگال
موقعيت : 34 كيلومتري جنوب غربي بيرجند دوره پارتي
كال جنگال نام يكي از دره هاي عميق كوه ريچ از روستاهاي بخش خوسف مي باشد. در قلل نسبتا مرتفع كوه هاي اين دره بر روي سنگ هاي صيقلي پيكره ها و نوشته هايي به خط پهلوي اشكاني نقش بسته كه نشاني از زندگي با عظمت پيشينيان ما مي باشد. در ميان اين كتيبه تصوير جدال مرد پارتي با شير ديده مي شود. در اين صورت مرد جنگجو دست راست را به كمر زده و با دست چپ با شير مبارزه مي كند.

در حبس و خلوتم تا وا رهم به مرگ یا پر بر آورم بهر پریدنی...

از "پیله ابریشم"

یادش گرامی باد.

با سلام.

علاقه مندان و اساتید دلسوزی که با فرهنگ و ادب خراسان جنوبی خصوصا بیرجند آشنایی کامل دارند می توانند با مراجعه به پایگاه اینترنتی ویکی پدیا به آدرس http://fa.wikipedia.org به عنوان بزرگترین دایره المعارف آنلاین وب و ثبت نام در آن با تنظیم و ویرایش اطلاعات کارامد گام موثری در زمینه احیا و نشر تاریخ فرهنگ و هنر این خطه بردارند.دوستانی که مایل به عضویت و همکاری هستند برای دریافت راهنما با صندوق اینترنتی بندهmardunie@gmail.com تماس بگیرند.

با تشکر-امین فولادی

جناب آقای مهندس خاکسار.دوست عزیز و یار سالهای نه چندان دور.

مطرب از گفته حافظ غزلی نغز بخوان تا بگریم که زعهد طربم یاد آمد

خرسند شدم که دیگر باره با حضورتان یاد وخاطره ایام نه چندان دور در پستوی تاریک وغبارآلوده ذهنم را روشن کردید.پیام شما موجب امتنان بنده شد.در اسرع وقت نسبت به اعمال مواردی که تاکید داشتید اقدام خواهم نمود.پاینده باشید.

دوشنبه ده دی ۱۳۸۶ - امین فولادی

.

شهرستان بیرجند با میزبانی از دانشگاه صنعتی شرق کشور و میزبانی از 18000 دانشجو در مراکز آموزش عالی یکی از قطب های دانشگاهی کشور محسوب می شود.

مراکز آموزش عالی در بیرجند:

دانشگاه سراسری بیرجند

دانشگاه علوم پزشکی بیرجند

دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند

دانشگاه پیام ‏نور

مرکز تربیت معلم شهید باهنر

مرکز آموزش عالی ضمن خدمت فرهنگیان

مرکز آموزش مدیریت دولتی

دانشگاه صنعت و معدن مرکز بیرجند

مرکز آموزش عالی دختران بیرجند سپیده کاشانی

دانشگاه بيرجند در يك نگاه:

شوراي گسترش آموزش عالي در يكصدودومين نشست خود در تاريخ 13/3/1354 با تاسيس موسسه آموزش عالي بيرجند موافقت نمود.
در مهر ماه همان سال دكتر محمد حسن گنجي به عنوان رييس اين موسسه مامور فراهم ساختن مقدمات تاسيس دانشگاه شد. با پيگيري هاي انجام شده در سال 1356 دانشكده علوم با پذيرش 120 دانشجو در سه رشته شيمي، رياضي و فيزيك در مقطع كارشناسي كار خود را آغاز كرد. تعداد دانشجويان اين موسسه كه از تاريخ 20/3/1358 به مجمع آموزش عالي تغيير نام داد، به حدود 400 نفر رسيد.
با توجه به پيشينه فرهنگي و سياست هاي توسع اي دولت در آموزش عالي به تدريج آموزشكده كشاورزي در سال 1358، آموزشكده فني در سال 1367 و دانشكده ادبيات و علوم انساني در سال 1368 تاسيس شد.
موسسه آموزش عالي بيرجند به لحاظ موقعيت شايسته علمي در اسفند ماه 1368 به مجتمع دانشگاهي و در اسفند ماه 1371 به دانشگاه بيرجند ارتقا يافت. متعاقبا آموزشكده هاي فني و كشاورزي در بهار سال 1372 به دانشكده تبديل شدند و در سال 1381 دانشكده هنر به عنوان پنجمين دانشكده به جمع دانشكده هاي دانشگاه بيرجند پيوست.

وضعيت كنوني:

دانشگاه بيرجند در حال حاضر با 5 دانشكده علوم، ادبيات و علوم انساني، مهندسي، كشاورزي و هنر به عنوان يك قطب علمي آموزشي در شرق كشور عهده دار آموزش بيش از 5000 دانشجو در مقاطع كارداني، كارشناسي و كارشناسي ارشد و دکترا مي باشد. اين دانشگاه داراي 87 رشته گرايش و دوره ي تحصيلي و 220 نفر عضو هيئت علمي است.

از نظز مكان دانشگاه بيرجند داراي سه سايت گسترده و مجزا مي باشد.

سايت مجتمع كشاورزي شامل مراكز آموزشي، پژوهشي و آزمايشگاهي، خوابگاه ها، باغ و مزرعه آموزشي واحد درودگري، دامپروري و ... واقع در اميرآباد (كيلومتر 5 جاده بيرجند - كرمان)

سايت دانشكده مهندسي با كليه امكانات پژوهشي و آموزشي واقع در خيابان دانشگاه

سايت پرديس دانشگاه واقع در شوكت آباد (كيلومتر 5 بلوار دانشگاه) كه بزرگترين بخش دانشگاه است و دانشكده هاي علوم، ادبيات و علوم انساني مسجد، كتابخانه مركزي، مجموعه ورزشي و تربيت بدني، مجموعه خوابگاهي، سازمان مركزي، حوزه معاونت هاي دانشجويي و فرهنگي، اداري و مالي، پژوهشي و آموزشي و ... را شامل مي شود.

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بيرجند در سال 1364 بصورت وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد راه اندازی و در سال 1365 بصورت دانشكده مستقل و در سال 1372 بصورت دانشگاه درآمد. ابتدا با 50 دانشجوی پزشکی و 30 دانشجوی پرستاری فعاليت خود را آغاز نمود. در حال حاضر اين دانشگاه متشکل از 2 دانشکده پزشکی و پرستاری مامايی و يک آموزشکده پيراپزشکی بوده که دارای 1000 دانشجو در 13 رشته تحصيلی کاردانی، کارشناسی، دکترای حرفه ای و 85 عضو هيئت علمی تمام وقت می باشد. اين دانشگاه بعنوان متولی امر بهداشت و درمان شهرستان بيرجند ، نهبندان و سربيشه نيز شناخته می شود. بيمارستان آموزشی وليعصر (عج) با 224 تخت، بيمارستان امام رضا (ع) با 150 تخت و بيمارستان نهبندان با 32 تخت فعال ارائه کننده کليه خدمات درمانی تخصصی و بعضاً فوق تخصصی، 2 مرکز بهداشت شهرستان، 5 مرکز بهداشتی درمانی شهری، 3 پايگاه شهری، 24 مرکز بهداشتی درمانی روستايی، 159 خانه بهداشت فعال ، 6 پايگاه اورژانس شهری و جاده ای و يک آزمايشگاه رفرانس را تحت پوشش دارد.

مرکز اطلاع رسانی پزشکی آن متشکل از کتابخانه مرکزی با 3500 نسخه کتاب فارسي، 2700 نسخه کتاب لاتين، 110 عنوان نشريه فارسی، 65 عنوان نشريه لاتين، بيش از 500 حلقه سي دي، مرکز کامپيوتر و اينترنت با 32 دستگاه کامپيوتر پيشرفته و متصل به خط 256kb شبکه اينترنت و اشتراک صدها ژورنال الکترونيک و بانکهای اطلاعاتی معتبر در زمينه علوم پزشکی است. همچنين دارای حدود 15 آزمايشگاه و کارگاه آموزشی و يک آزمايشگاه تحقيقاتی است. اهم نشريات دانشگاه عبارتند از: مجله علمی پژوهشی دانشگاه، ماهنامه خبری روابط عمومی و 6 نشريه فعال دانشجويی.

همچنين اين دانشگاه دارای دو خوابگاه خواهران و يک خوابگاه متأهلين در محوطه دانشگاه و يک خوابگاه برادران 360 نفری مي باشد. در دفتر افتخارات اين دانشگاه تعدد کسب مقامهای برتر کشوری دانشجويان و نيز ارتقاء سطح خدمات بهداشت و درمان قابل توجه است.

دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجنـد در 18 اردیبهشت ماه 1364 به دعوت امام جمعه وقت بیرجند .و به همت و تلاش جمعی ازدانشگاهیان بیرجند با حداقل امکانات در یک آپارتمان سه اتاقه متعلق به بنیاد جانبازان تاسیس گردید و اکنون پس از 21 سال با داشتن امکانات زیر بنایی از موفق ترین مراکز آموزشی شرق کشور و مأمن هزاران جوان مشتاق تحصیلات عالی است .

رشته های تحصیلی :

دانشگاه دارای 69 شاخه تحصیلی شامل : 8 رشته کارشناسی ارشد ، 41 رشته کارشناسی پیوسته ، 11 رشته کارشناسی ناپیوسته ، 3 رشته علوم پزشکی و 6 رشته کاردانی پیوسته می باشد .

اعضاء هیئت علمی :

هم اکنون 22 نفر عضو هیأت علمی با درجه تحصیلی دکتری ، و 70 نفر عضو هیأت علمی با درجه کارشناسی ارشد ، امر آموزش دانشگاه را عهده دار بوده و 18 نفر نیز جهت گذراندن دوره دکتری بورسیه گردیده اند .

دانشجویان شاغل به تحصیل :

تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل دانشگاه در سال تحصیلی 86 – 85 ، 7562 نفر می باشد .

دانشجویان فارغ التحصیل :

از بدو تأسیس دانشگاه تاکنون تعداد 11200 نفر از این واحد دانشگاهی فارغ التحصیل گردیده اند .

ادامه مطلب

اولین بار نام بیرجند در اسناد مکتوب در کتاب "معجم البلدان" قرن هفتم هجری قمری آمده که این شهر را زیباترین بلدیه قهستان معرفی کرده است.سیاحان و مورخانی چون مارکوپولو-یاقوت حموی-حمدالله مستوفی و حافظ ابرو در آثارشان به آن پرداخته اند.نام اصلی این شهر از دیر گاهان بیرجند بوده که به صورت های برجن - برکند - و بیرگند هم دیده شده است

نام بیرجند مرکب از دو جزء «بیر» و «جند» است که هر دو بخش آن در زبان پارسی باستان واژه‏ای ‏مستقل و دارای معنا و مفهوم اساطیری و تاریخی‏ می‏باشد که این دو جزء باهم معنی «شهرتوفان» یا «شهر صاعقه» را می‏دهد.

منابع:

ویکی پدیای فارسی

Birjandchtb_ir.mht

· ابن حسام خوسفی حکیم و عارف قرن 9 هجری قمری و نویسنده اثر حماسی خاوران نامه

· حكیم نزاری قهستانی شاعر و سخنور نامی قرن 7 و 8 هجری قمری و معاصر سعدی شیرازی

· عبدالعلی بیرجندی ریاضیدان و منجم سده های نهم و دهم .

· امیر شوکت‌الملک پدر امیر اسد الله علم.از افراد قدرتمند و با نفوذ در حکومت پهلوی.

· اسدالله علم (دوره پهلوی) نخست وزیر و محرم اسرار محمد رضا شاه پهلوی.

· دکتر احمدی بیرجندی مدرس موفق دانشسراهای بیرجند و مشهد و سرپرست کتابخانه گوهرشاد.

· شهید محمد ناصری عضو ارشد سرکنسولگری ایران در مزار شریف افغانستان که توسط ...

· دکتر حسن گنجی استاد ممتاز دانشگاه تهران و پدر جغرافیای نوین ایران و برگزیده هواشناسی 2002

· دکتر رضوانی از اساتید موفق دانشگاه تهران و مولف آثار با ارزش در زمینه تاریخ و ادب ایران.

· محسن اسدی از نزدیکان مصدق که با بیانیه خود در لاهه نقش کلیدی در احقاق حقوق ایران ایفا کرد.

· دکتر عبد الله علوی دکترای علوم سیاسی دانشگاه فرانکفورت و از موسسان دانشگاه های بیرجند.

· پروفسور بلالی فارغ التحصیل دانشگاه ادینبورگ انگلستان و عضو دائم اکادمی علوم جهانی.

· دکتر لطفی متخصص جراحی واستاد یار دانشگاه تهران و مولف آثار پزشکی.

· دکتر معتمد نژاد پدر علوم ارتباطات و دکترای علوم و حقوق سیاسی دانشگاه سوربن فرانسه.

· مهدی اسماعیلی مود خطاط و هنرمند ممتاز کشور.

· سیما بینا خواننده آهنگ های محلی بیرجندی و خراسانی.

همچنین لازم به ذکر است که بنده در حال ویرایش و تنظیم صفحه مشاهیر بیرجند بر روی پایگاه اینترنتی ویکی پدیا به آدرس زیرمیباشم.

http://fa.wikipedia.org/wiki/فهرست_مشاهیر_بیرجند

منابع :

هفته نامه نو اندیش شماره های 13-55 و 64؛

پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران؛

سایت بنیاد شهید بیرجند؛

اطلاعات شخصی.

گویش بیرجندی از گویشهای فارسی نو است که مانند گویشهای دیگر به نسبت زبان رسمی کمتر تحول پذیرفته و از اینرو بسیاری از ویژگیهای فارسی کهن را نگه داشته است. محمود رفیعی در مقدمه واژه‌نامه گویش بیرجند می نویسد که چون بیرجند در نزدیکی کویر و در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده، در گذر تاریخ کمتر مورد تاخت و تاز و هجوم قرار گرفته و در نتیجه گویش آن نیز پاکیزه و دست نخورده باقی مانده است. اثر مکتوبی از این گویش در دست نیست و مهمترین اثر بر جای مانده دو بیت شعر منسوب به حکیم نزاری قهستانی شاعر سده هفتم و هشتم می‌باشد که معنای آنها امروزه مشخص نیست. این احتمال وجود دارد که این ابیات به شکل صحیح منتقل نشده باشند:

چه باژم ژایون که در امر خوی

مخان دی خمنکی ژ زل وانبشت

و یا این بیت:

کس را مجال قربت او نیست جز تو را

ای ماژند لوچمتکی مشو بیور

درباره گویش بیرجندی تا کنون چند مطالعه صورت گرفته است از جمله پژوهش ایوانف خاورشناس روس که نخستین مطالعه در مورد این گویش است و نیز پژوهشهای علمی دکتر جمال رضائی که تا کنون به صورت سه اثر شامل نصاب صبوحی (مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، سال ۱۳، ش ۳، فروردین ۱۳۴۵)، واژه نامه گویش بیرجند (تهران، ۱۳۷۷)، و بررسی گویش بیرجند (تهران، ۱۳۷۷) منتشر شده اند.

منابع:

· محمد تقی راشد محصل، گویش بیرجندی، در: دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایره‌المعارف اسلامی، ج. ۵.

· جمال رضائی، واژه‌نامه گویش بیرجند، تهران، روزبهان، ۱۳۷۳.

شهرستان بیرجند در استان خراسان جنوبی ایران واقع شده‌است. مرکز این شهرستان، شهر بیرجند است.

شهرستان بیرجند از شمال به شهرستان قاینات، از شرق به کشور افغانستان (با ۱۴۰ کیلومتر مرز مشترک)، از جنوب به شهرستان نهبندان و استان کرمان و از مغرب به شهرستان‏های فردوس و طبس محدود است. این ناحیه در گذشته قهستان نامیده می‌شد.

وسعت این شهرستان ۳۴۸۹۳ کیلومترمربع و مرکز آن شهر بیرجند می‌باشد که در ۵۹ درجه و ۱۳ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۲ درجه و ۵۳ دقیقه عرض جغرافیایی ودر ارتفاع ۱۴۷۰ متری از سطح دریا قرار گرفته‌است.

فاصله شهر بیرجند تا مرکز استان خراسان رضوی ۴۸۱ کیلومتر، تا مرکز استان سیستان و بلوچستان ۴۵۸ کیلومتر و تا مرکز استان کرمان ۵۸۶ کیلومتر می‏باشد.

بیرجند شهرستانی کوهستانی است و در آن‏ کوهها و دره‏های عمیق و حاصلخیزی وجود دارد. کوه‏های عمده شهرستان عبارت‌اند از: رشته‏ کوه باقران در جنوب، کوه شاه در غرب (حاشیه کویر)، رشته‏ کوه مؤمن‏ آباد.

آب و هوای این شهرستان بیابانی و نیمه بیابانی است. در شهرستان بیرجند رودخانه عمده‏‌ای وجود ندارد و رودها که به «کال» معروفند، عموماً فصلی و مسیل می‏باشند.

این شهرستان در حال حاضر دارای دو بخش مرکزی (شهر بیرجند) و خوسف، ۱۰ دهستان و ۲ نقطه شهری می‏باشد. این شهرستان، پرجمعیت‏‌ترین شهرستان خراسان جنوبی می‏باشد و جمعیت آن طبق سرشماری سال ۸۵، ۲۴۰٬۸۹۴ نفر بوده که از این میزان ۱۷۰٬۲۰۶ نفر در مناطق شهری و ۷۰٬۶۳۳ نفر در مناطق روستایی ساکن می‌باشند

در اسناد مکتوب نام بیرجند نخستین بار در کتاب معجم‏ البلدان، قرن هفتم هجری قمری آمده که این شهر را از زیباترین بلاد قهستان معرفی کرده‌است. همچنین سیاحان و مورخانی چون مارکوپولو، یاقوت حموی، مقدسی، حمدالله مستوفی و حافظ ابرو در کتابهای خود از این شهر به نوعی یاد نموده‌‏اند.

کشفیات اخیر باستان‏‌شناسان در منطقه بیرجند حاکی از این است که نواحی مزبور علاوه بر اینکه محل سکونت یا معبر انسان‌ها در پیش از تاریخ بوده، رد پای قوم ساگارتی یکی از اقوام کوچ ‏نشین پارسی را نیز در خود به یادگار گذاشته‌است که نمونه بارز آن کهن‏‌ترین اثر کشف شده بیرجند به نام سنگ‏ نگار لاخ مزار کوچ می‏باشد که بر آن نقوش پیش از تاریخ، علائم پیکتوگرافی یا تصویری و کتیبه‏های خط عربی نیز به چشم می‏خورد.

در عهد ساسانیان این منطقه ولایتی آباد و دارای روستاهای حاصلخیز بوده‌است که مردمانی با استعداد و سلحشور داشته و همیشه مایه دلگرمی حکومت و منشأ قدرت در این منطقه بوده‌‏اند که به پشتیبانی آنان پیروزی‏هایی به دست می‏آورده‏اند.

در نوشته‏های دوره صفویه گفته شده که قهستان ولایتی است با مردمی فهیم و صاحب فراست که از آنجا شاعران و نویسندگان و عالمان زیادی برخاسته‏ اند. بیرجند دارالملک قهستان بوده و خانه‏های آن بر روی تپه‏ ماهور بنا گردیده‌است.

آبادانی و رونق شهر بیرجند از دوره صفویه به بعد بوده، که تقریباً تا اواسط دوره قاجاریه معماری و بافت هماهنگی را دربر داشته‌است. یادمانهای تاریخی این شهر، خانه‏های گلی و گنبدی شکل و کوچه‏های پیچ در پیچ، قراولخانه‏ها و کاروانسراها حکایت از دفاع در برابر دشمن بیگانه و یا مبارزه با توفان شن دارد. با توجه به همه این عوامل شناخت گذشته شهر بیرجند با عناصری چون میدانهای کوچک، آب‏ انبارهای قدیمی، مساجد و حمام‏های عمومی میسر می‏گردد. شهر بیرجند دارای ۱۹ محله معتبر و مهم بوده‌است.

تاسیس استان خراسان جنوبی تاریخ طولانی و پر حاشیه ای دارد. ترم دومی که در بیرجند دانشجو بودم زمزمه های استان شدن بیرجند بعد چند سال دو باره قوت گرفت. همه جا صحبت از استان شدن بیرجند بود. اون موقع خودم زیاد به این مساله فکر نمی کردم.چون هر از چند گاهی این مساله عنوان می شد و بعد از کلی حرف و حدیث و جار و جنجال دوباره فروکش می کرد.فکر می کردم این دفعه هم شایعه است.ولی اینطور نبود.سال هشتاد و سه بود که بالاخره این خبر تایید شد و تیتر روزنامه ها شد.

این خبر باعث خوشحالی من و همشهریام شد.تنها مساله ناراحت کننده و تعجب آور اتفاقاتی بود که تو بعضی شهرای همسایه مثل قاین رخ می داد که اونم خیلی زود فرو کش کرد.

از اونجایی که خراسان به مرکزیت مشهد استان وسیع و پهناوری بود رسیدگی به شهرستانهای تابعه بخش ها و روستاهاش کار مشکلی بود.خط و خط بازی قومیت گرایی و جناح بازی در بعضی ادارات و ارگانها هم یک حقیقت تلخ و درد سر ساز بود.تا اینکه دولت تصمیم به اجرای برنامه تمرکز زدایی گرفت.یعنی به طریقی تصمیم به پخش اعتبارات و مسئولیت ها در سطح استان گرفت که این طرح هم با شکست مواجه شد.چون این برنامه هم مثل خیلی از طرح های دیگر مثل طرح تکریم ارباب رجوع بیشتر در حد یک اصطلاح اداری بود و در عمل نتیجه ملموس و محسوسی جز بلاتکلیفی ارباب رجوع نداشت. تا اینکه بالاخره دولت تصمیم به تقسیم نهایی استان خراسان گرفت و در این رهگذرهمت مردم و تلاش احزاب و گروه های سیاسی و مسئولین وقت بیرجند از جمله نماینده مجلس آقای آیتی بالاخره نتیجه داد و استان خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند تاسیس شد.

الان بعد از گذشت چند سال از این اتفاق شاهد پیشرفت و شکوفایی روز افزون منطقه هستیم و با به راه افتادن چرخ اقتصاد خراسان جنوبی ( که سالها غبار بی توجهی و کم مهری مسئولین استان رویش نشسته بود )به امید خدا و همت مردم و مسئولین آینده روشنی را در انتظار این استان تازه تاسیس نظاره گریم.

بنده امین فولادی متولد 26 دی1363 در بیرجند هستم . در همان سالهای کودکی به خا طر شرایطی که شغل پدرم ایجاب می کرد از بیرجند منتقل شدیم. همین امر موجب آشنایی من با فرهنگ و ادب سایر نقاط خراسان شد.در سال 82 در پیش دانشگاهی امام رضا (ع) واحد مشهد در رشته ریاضی فیزیک فارغ التحصیل شدم و در همان سال در مقطع کاردانی رشته معماری دانشگاه آزاد واحد بیرجند پذیرفته شدم.این فرصت خوبی بود تا به بیرجند برگردم و در کنار تحصیل خاطرات شیرین دوران کودکیم را زنده کنم در سال 85 با قبولی در آزمون سراسری مقطع کارشناسی دانشگاه ساری دوباره از بیرجند دور افتادم و هم اکنون در حال آماده سازی خودم برای امتحانات پایانی ترم سوم دانشگاه هستم.

آشنایی من با استاد سعید عندلیب (متخلص به عندلیب در اشعارشان) در دوران تحصیل موجب شد تا به مطالعه آثار ادبی علاقمند شوم.همین مساله رنگ تازه ای به زندگی ام بخشید و موجب فعالیت من در این عرصه گردید.

اگر حمل بر تعصب نباشد باید عنوان کنم به تاریخ و فرهنگ خراسان خصوصا بیرجند علاقه مندم و به اصالت آن احترام می گذارم.

خوشبختانه بعد از انقلاب دیجیتالی و مکانیزاسیون پل های ارتباطی راحت تری نصیب بشر شد و ما هم از این امر بی نصیب نبودیم.وب لاگ و وب لاگ نویسی اگر چه در ایران هنوز ناشناخته است ولی با این حال به شدت در حال گسترش است.شما خیلی راحت اطلاعات مورد نیازتان را در وب لاگ ها و دیگر سایت ها می یابید و در این رهگذر با فرهنگ های متفاوتی هم آشنا می شوید و این بسیار جالب است که شما با صرف هزینه کم می توانید افکار و عقایدتان را به سایرین منتقل کنید و همینطور نظرات آنها را بررسی کنید.اگر منصف باشید و بی جهت موضع نگیرید نتیجه این تلاش را به سادگی خواهید دید.

به عنوان مثال فرض کنید کسی در مورد یکی از شخصیت های ادبی یا تاریخی کشوری بیگانه از من سوالی بپرسد از اینکه جوابی جز لا ادری ندارم شرمنده نخواهم بود ولی اگر این مساله درمورد یکی از مشاهیر خودمان مثل داریوش هخامنشی یا حکیم نظاری و ... مطرح شود آنوقت مساله شاید موجبات خجالت فرهنگی را هم ایجاد کند.

تازه کتاب و اینترنت و ... تنها به بیرجند و حکیم نظاری و خوسفی اش ختم نمی شود.شما در این اقیانوس بی کران به راحتی میتوانید مطالب سودمن و مفیدی را بیابید که شاید برای دسترسی به آنها در کتابخانه ها و کتاب فروشی ها نیاز به هزینه و وقت بیشتری باشد.

من هم سعی دارم در این فرصت پیش آمده در شبهای بیرجند به معرفی خودم و دیدگاه هایم در مورد تاریخ فرهنگ و هنر کشورمان خصوصا خراسان و بیرجند خودمان بپردازم.

پیشاپیش از راهنمایی و همراهی اساتید پیشکسوت که در این زمینه دستی بر آتش دارند صمیمانه تشکر مینمایم.

به وبلاگ شبهای بیرجند خوش آمدید.